OPEC+ mất quyền chi phối dầu trong bối cảnh xung đột địa chính trị gia tăng

Từng được ví như một "con hổ" có thể gầm vang khiến nền kinh tế toàn cầu rung chuyển, nhưng giờ đây, những tuyên bố từ Riyadh hay Moscow chỉ nhận lại sự thờ ơ từ các sàn giao dịch. Tại sao một tổ chức từng kiểm soát vận mệnh năng lượng thế giới lại trở nên vô lực đến vậy? Câu trả lời nằm ở một sự dịch chuyển địa chính trị và kinh tế sâu sắc, nơi quyền lực không còn nằm ở đầu vòi bơm mà nằm ở các eo biển và các trung tâm tiêu thụ.

Cuộc thoái trào mang tính lịch sử

Thị trường dầu mỏ năm 2026 đang chứng kiến "sự xói mòn vĩ đại" của OPEC+. Theo dữ liệu từ Reuters và IEA, tính đến tháng 7/2026, thị phần của liên minh này đã sụt giảm xuống còn 40%, một bước lùi kinh ngạc so với mức trên 48% trước khi cuộc tấn công vào Iran diễn ra hồi cuối tháng 2. Đáng lo ngại hơn, nhóm nòng cốt 7 quốc gia – "xương sống" của liên minh – hiện chỉ còn chiếm vỏn vẹn 25% sản lượng toàn cầu.

Điểm khác biệt chí mạng của năm 2026 so với các cuộc khủng hoảng năm 1990 (Kuwait) hay 2003 (Iraq) chính là tính đồng thời. Trước đây, khi một thành viên gặp sự cố, các quốc gia khác có thể bù đắp. Hiện nay, cuộc chiến đã làm tê liệt hạ tầng của nhiều quốc gia cùng lúc, khiến cơ chế "van điều tiết" của OPEC+ hoàn toàn phá sản. Đây là sự thoái trào mang tính lịch sử nếu so với thời kỳ hoàng kim những năm 1970 khi khối này nắm giữ 50% sản lượng thế giới.

Cuộc chia tay của UAE và những quyết định "chỉ tồn tại trên giấy"

Sức mạnh của OPEC+ không chỉ bị tàn phá bởi bom đạn mà còn bởi sự rạn nứt nội bộ. Việc Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất (UAE) rút khỏi tổ chức vào tháng 5/2026 đã giáng một đòn chí mạng, lấy đi 4-5% thị phần của khối.

Kể từ tháng 3, liên minh này đã 6 lần ra thông báo tăng sản lượng để hạ nhiệt thị trường, nhưng kết quả chỉ là con số không tròn trĩnh. Nguyên nhân không nằm ở thiện chí, mà ở vật lý: Eo biển Hormuz bị phong tỏa đã biến những thùng dầu của Saudi Arabia, Iraq và Kuwait thành "hàng tồn kho cưỡng bức".

"Các quyết định tăng sản lượng của OPEC+ hiện nay phần lớn chỉ nằm trên giấy. Liên minh này đang rơi vào trạng thái tê liệt thực thể, nơi các mệnh lệnh chính sách hoàn toàn bất lực trước sự phong tỏa địa lý."

Từ "Quyền lực bơm dầu" sang "Nỗi lo vận chuyển"

Sự khác biệt giữa năm 2019 và 2026 là ranh giới giữa chính trị và vật lý. Năm 2019, chúng ta chứng kiến một “Cuộc chiến tự nguyện”, nơi OPEC+ và Donald Trump đối đầu về chính sách và sản lượng để giành lợi thế kinh tế. Năm 2026, thế giới đối mặt với một “Cuộc chiến của hạ tầng”. Quyền lực không còn đo bằng việc bạn có bao nhiêu dầu dưới lòng đất, mà là bạn có thể đưa bao nhiêu dầu ra thị trường quốc tế.

"Vào năm 2019, câu hỏi then chốt là OPEC+ chọn bơm bao nhiêu dầu. Giờ đây, trọng tâm đã dịch chuyển sang việc có bao nhiêu dầu thực sự có thể sản xuất và xuất khẩu được trong vòng vây hỏa lực tại Trung Đông."

Trung Quốc – "Trung tâm xoay chuyển lực cầu" mới của thế giới

Đây là sự thật gây sốc nhất: Trung Quốc đã soán ngôi OPEC+ để trở thành thực thể ổn định thị trường. Việc Bắc Kinh cắt giảm nhập khẩu tới 400 triệu thùng dầu đã bù đắp hoàn toàn cho sự gián đoạn nguồn cung tồi tệ nhất lịch sử. Sự sụt giảm này không phải ngẫu nhiên mà đến từ một chiến lược tổng thể: lệnh cấm xuất khẩu nhiên liệu để đảm bảo an ninh nội bộ, việc giảm sản lượng lọc dầu do biên lợi nhuận thấp trong chiến tranh, và đặc biệt là sự bùng nổ của xe điện (EV) đã đạt đến điểm bùng phát.

Vai trò mới của Trung Quốc được gọi là "Swing demand centre" (Trung tâm xoay chuyển lực cầu). Bằng cách giảm tiêu thụ, Trung Quốc đã vô hình trung đặt một “mức trần giá” lên dầu mỏ toàn cầu, ngăn chặn một cuộc sụp đổ kinh tế dây chuyền mà lẽ ra sự gián đoạn nguồn cung từ OPEC+ đã gây ra.

Một trật tự năng lượng mới đang hình thành

Thị trường dầu mỏ năm 2026 đánh dấu hồi kết cho kỷ nguyên thống trị của các liên minh cung ứng truyền thống. OPEC+ đang mất lái không chỉ vì chiến tranh, mà vì họ đã mất đi vị thế "người điều tiết duy nhất" vào tay những cường quốc tiêu thụ như Trung Quốc và sự trỗi dậy không thể đảo ngược của công nghệ xanh.

Trật tự năng lượng mới đang được định hình bởi khả năng vận chuyển vật lý và sức mạnh của nhu cầu. Câu hỏi đặt ra là: Trong một thế giới mà xe điện đang dần thay thế động cơ đốt trong và địa chính trị có thể làm tê liệt mọi vòi bơm, liệu những liên minh dựa trên hóa thạch như OPEC+ có còn lý do để tồn tại, hay chúng ta đang chứng kiến những chương cuối cùng của một đế chế cũ?