Áp lực cấm xuất khẩu diesel gia tăng, nhưng Mỹ có thể tự làm khó mình

Giá diesel tại Mỹ đã tăng lên mức kỷ lục 6,50 USD/gallon, trong khi giá xăng gần 4,50 USD/gallon. Đà tăng đang gây sức ép lên các ngành vận tải, nông nghiệp và sản xuất vốn phụ thuộc lớn vào diesel. Ông Trump ngày 22/9 cho biết ủng hộ ý tưởng cấm xuất khẩu diesel, trong khi Bộ trưởng Tài chính Scott Bessent cho biết chính quyền đang xem xét phương án cấm toàn bộ hoặc một phần. Tuy nhiên, một số quan chức cấp cao, gồm Bộ trưởng Năng lượng Chris Wright và Bộ trưởng Nội vụ Doug Burgum, vẫn hoài nghi về hiệu quả của biện pháp này.

NGUỒN CUNG TOÀN CẦU ĐANG BỊ THU HẸP

Cuộc khủng hoảng nhiên liệu hiện nay chủ yếu bắt nguồn từ xung đột. Trung Đông và Nga trước đây chiếm tổng cộng khoảng 1/5 lượng diesel xuất khẩu bằng đường biển trên toàn cầu. Chiến tranh với Iran và gián đoạn vận tải qua eo biển Hormuz đã làm suy giảm đáng kể công suất lọc dầu và nguồn cung diesel.

Tình trạng này nghiêm trọng hơn từ tháng 7 khi Nga, một trong những nước xuất khẩu diesel lớn nhất thế giới, dừng xuất khẩu sau nhiều tháng hứng chịu các cuộc tấn công bằng drone của Ukraine. Theo Reuters, đến tháng 9, một nửa trong số 6 nhà máy lọc dầu diesel lớn nhất của Nga đã phải giảm mạnh hoặc ngừng sản xuất do thiệt hại từ các cuộc tấn công.

Chính quyền Trump đã thử một số biện pháp nhằm hạ giá nhiên liệu nhưng hiệu quả hạn chế. Tháng 3, Washington miễn áp dụng tạm thời Đạo luật Jones Act – quy định hàng hóa vận chuyển giữa các cảng Mỹ phải sử dụng tàu được đóng, sở hữu, đăng ký và phần lớn thủy thủ đoàn là người Mỹ. Biện pháp này nhằm tạo điều kiện đưa diesel từ các nhà máy lọc dầu tại Bờ Vịnh tới Bờ Đông và Bờ Tây, nhưng kết quả gần như không đáng kể.

MỸ ĐANG XUẤT KHẨU NHIỀU DIESEL TRONG KHI TỒN KHO GIẢM

Mỹ đã trở thành một trong số ít nguồn cung có khả năng bù đắp lượng diesel thiếu hụt từ Nga và Trung Đông. Tổng xuất khẩu dầu của Mỹ tăng hơn 20% kể từ tháng 3, lên khoảng 9 triệu thùng/ngày, theo Kpler. Tuy nhiên, lượng xuất khẩu lớn cũng làm giảm nguồn nhiên liệu còn lại cho thị trường nội địa.

Tồn kho diesel của Mỹ hiện ở mức thấp nhất vào thời điểm này trong năm trong hơn 40 năm, thấp hơn khoảng 13% so với cùng kỳ năm ngoái. Điều đáng lo là tồn kho thường phải tăng trước mùa bảo dưỡng nhà máy lọc dầu vào mùa thu và mùa sưởi ấm mùa đông. Diễn biến này đang củng cố lời kêu gọi hạn chế xuất khẩu diesel.

CẤM XUẤT KHẨU CÓ THỂ PHẢN TÁC DỤNG

Thoạt nhìn, Mỹ có vẻ dư diesel: các nhà máy lọc dầu sản xuất gần 5 triệu thùng/ngày diesel trong năm ngoái, trong khi tiêu thụ nội địa khoảng 3,9 triệu thùng/ngày. Tuy nhiên, phần dư này không đồng nghĩa Mỹ có thể đơn giản giữ toàn bộ diesel ở trong nước.

Các nhà máy lọc dầu hiện đại được thiết kế để phục vụ đồng thời thị trường nội địa và quốc tế. Các nhà máy tại Bờ Vịnh tối ưu hoạt động dựa trên giá cả toàn cầu, phân bổ diesel, xăng và nhiên liệu máy bay tới những thị trường có giá trị cao nhất. Nếu cấm xuất khẩu, lượng diesel trong nước có thể tăng và khiến giá giảm trong ngắn hạn. Nhưng khi kho chứa đầy, các nhà máy sẽ phải giảm công suất lọc dầu vì không còn thị trường để tiêu thụ sản phẩm dư thừa.

Khi công suất lọc dầu giảm, không chỉ diesel mà cả xăng, nhiên liệu máy bay và các sản phẩm khác cũng bị giảm sản lượng. Ngoài ra, hạn chế xuất khẩu có thể làm suy yếu hình ảnh Mỹ như một nhà cung cấp năng lượng đáng tin cậy và gây căng thẳng với các đồng minh, đặc biệt tại châu Âu và châu Á – những thị trường ngày càng phụ thuộc vào nhiên liệu Mỹ.