EU nhắm tới khoáng sản Việt Nam để thoát lệ thuộc Trung Quốc

EU đang tìm cách bảo đảm thêm khoáng sản quan trọng từ Việt Nam để giảm phụ thuộc vào Trung Quốc trong bối cảnh lo ngại các nguồn cung hiện có có thể gặp rủi ro, theo các tài liệu nội bộ của EU mà Reuters xem được. Việt Nam có trữ lượng lớn khoáng sản quan trọng gồm vonfram, đất hiếm, antimon, bismuth và bauxite (từ đó có thể chiết gallium như phụ phẩm). Xuất khẩu sang EU chủ yếu giới hạn ở vonfram và antimon, cả hai dùng trong quốc phòng, gồm đạn dược và chất nổ. Một tài liệu do phái đoàn EU ở Hà Nội soạn nói với nhu cầu tái vũ trang và giảm rủi ro càng nhanh càng tốt, EU “không thể bỏ qua Việt Nam” như một nhà cung cấp tiềm năng nguyên liệu quan trọng, nhất là trữ lượng đất hiếm và vonfram dồi dào. Báo cáo và phụ lục, đề ngày 06/2026, khuyến nghị hỗ trợ tài chính cho ngành khai thác và chế biến của Việt Nam để “duy trì và mở rộng khả năng tiếp cận” vonfram, bismuth, antimon và titan, cảnh báo cạnh tranh từ các nước đối tác có thể làm gián đoạn nguồn cung cho EU.

Tài liệu nói cần tăng cường gắn kết với Việt Nam để “thêm lựa chọn thay thế Trung Quốc”, nhà sản xuất khoáng sản quan trọng lớn nhất thế giới, nhất là sau khi Bắc Kinh hạn chế xuất khẩu năm ngoái “làm gián đoạn chuỗi cung ứng châu Âu”. Một tài liệu kêu gọi các thể chế EU chuẩn bị kết quả cụ thể cho chuyến thăm Brussels của nhà lãnh đạo Việt Nam Tô Lâm, theo bốn quan chức châu Âu và Việt Nam sẽ diễn ra tuần tới với các cuộc gặp lãnh đạo EU dự kiến 22/10; chuyến thăm chưa được công bố chính thức. Chuyến thăm diễn ra ngay sau hội nghị thượng đỉnh Hội đồng châu Âu tuần này, nơi các nhà lãnh đạo EU dự kiến thảo luận kế hoạch giảm phụ thuộc hàng hóa và nguyên liệu Trung Quốc. Phát ngôn viên Ủy ban châu Âu nói đang đánh giá tiềm năng hợp tác cụ thể với Việt Nam về nguyên liệu thô quan trọng. Việt Nam hiện chưa nằm trong 16 đối tác chiến lược về khoáng sản của EU. Tuần trước Brussels loại Việt Nam khỏi danh sách đen thiên đường thuế; Hà Nội cũng thúc các nước EU phê chuẩn hiệp định bảo hộ đầu tư ký năm 2019, đang bị một số nước gồm Pháp chặn, và đề nghị EU gỡ cảnh báo với thủy sản Việt Nam.

Cạnh tranh từ các nước đối tác được coi là mối đe dọa với nguồn cung của EU. Một tài liệu nêu kế hoạch thất bại năm ngoái của các thực thể Úc, Mỹ và Canada nhằm mua cổ phần chi phối ở hoạt động vonfram lớn nhất Việt Nam của Masan High-Tech Materials, khu phức hợp gồm mỏ và nhà máy tinh luyện là nhà cung cấp vonfram then chốt cho châu Âu, nhất là Đức, dù xuất khẩu giảm mạnh năm ngoái do tắc nghẽn hành chính và giá vonfram tăng vọt. Kế hoạch, theo hai người là do hãng khai khoáng Úc EQ Resources dàn xếp, “không phải không có rủi ro cho nguồn cung hiện hữu cho EU”. Tháng trước Masan High-Tech bán 4.99% cổ phần cho Elmet Group, nhà cung cấp vonfram cho kho dự trữ quốc phòng Mỹ, và đang đàm phán với một nhà đầu tư nước ngoài ngoài châu Âu để bán thêm 5%. Dự án của Lynas Rare Earths (Úc) và LS Eco Energy (Hàn Quốc) sản xuất kim loại đất hiếm ở Việt Nam từ nguyên liệu nhập khẩu bị coi là sáng kiến “có nguy cơ bỏ EU lại phía sau”. Tài liệu đề nghị EU hỗ trợ ngành chế biến của Việt Nam, mô tả là ít nhạy cảm chính trị hơn khai thác, bằng các công cụ như khoản vay, tài trợ, hỗ trợ kỹ thuật và bảo hiểm tín dụng xuất khẩu, gồm nỗ lực lập bản đồ tài nguyên chính xác hơn. Tài liệu cũng cảnh báo rủi ro đầu tư, gồm thiếu minh bạch về vai trò của Trung Quốc, rào cản pháp lý và chính trị và “chủ nghĩa dân tộc kinh tế” của Việt Nam như yêu cầu chuyển giao công nghệ.