Giá dầu diesel lập kỷ lục có thể là "gót chân Achilles" của ông Trump.

Diesel là nhiên liệu thiết yếu của nền kinh tế toàn cầu, cung cấp năng lượng cho xe tải, tàu vận chuyển hàng hóa, máy móc nông nghiệp, nhà máy và công trường. Diesel và dầu sưởi chiếm gần 30% lượng tiêu thụ dầu toàn cầu, tương đương khoảng 29 triệu thùng/ngày, trong đó khoảng một phần tư được giao dịch quốc tế. Trung Đông và Nga vốn là những nguồn cung diesel lớn, nhưng các cuộc xung đột gần đây đã làm gián đoạn đáng kể hoạt động lọc dầu.

NGUỒN CUNG DIESEL SUY GIẢM MẠNH

Các cuộc không kích đã làm hư hại nhiều nhà máy lọc dầu tại vùng Vịnh, trong khi một số cơ sở phải giảm công suất do thiếu nguyên liệu đầu vào. Xuất khẩu diesel từ khu vực này giảm hơn 50% trong giai đoạn tháng 3-8. Tại Nga, các cuộc tấn công bằng drone của Ukraine đã làm suy yếu mạng lưới lọc dầu, buộc Moscow áp lệnh cấm xuất khẩu diesel từ tháng 7. Đến tháng 9, một nửa trong số 6 nhà máy lọc dầu diesel lớn nhất của Nga đã giảm mạnh sản lượng hoặc ngừng hoạt động.

Hệ quả là tổng lượng diesel xuất khẩu từ Nga và khu vực Vùng Vịnh đã giảm khoảng 2/3 so với năm 2025, tạo ra khoảng trống nguồn cung mà các khu vực khác khó bù đắp. Giá diesel tại châu Âu đã lên mức kỷ lục 210 USD/thùng, trong khi giá bán lẻ diesel tại Mỹ lần đầu vượt 6 USD/gallon. Đà tăng này được đánh giá đáng lo hơn xăng, bởi diesel có thể làm tăng chi phí vận chuyển, sản xuất thực phẩm và xây dựng trong nhiều tháng, thậm chí nhiều năm.

VẤN ĐỀ NẰM Ở CÔNG SUẤT LỌC DẦU

Khác với những cú sốc dầu thô trước đây, vấn đề lần này không chủ yếu nằm ở thiếu dầu mà ở thiếu công suất lọc dầu để biến dầu thô thành nhiên liệu. Nguồn cung dầu thô đã chống chịu tốt hơn dự kiến nhờ sản lượng tăng tại Bắc Mỹ, việc giải phóng kho dự trữ khẩn cấp và nhập khẩu của Trung Quốc giảm. Dòng dầu từ Trung Đông cũng đã phục hồi lên khoảng 60% mức trước chiến tranh nhờ các tuyến xuất khẩu thay thế.

Tuy nhiên, việc khôi phục các nhà máy lọc dầu bị hư hại có thể mất nhiều năm. Thị trường thiết bị công nghiệp vốn đã thiếu hụt, trong khi các biện pháp trừng phạt tiếp tục hạn chế Nga tiếp cận thiết bị chuyên dụng và linh kiện thay thế. Theo IEA, công suất lọc dầu toàn cầu dự kiến chỉ đạt trung bình 81,5 triệu thùng/ngày trong năm nay, giảm từ khoảng 84 triệu thùng/ngày năm 2025. Tồn kho diesel tại Mỹ cũng đang ở mức thấp nhất ít nhất từ năm 1982 vào cùng thời điểm trong năm.

DIESEL CÓ THỂ KHIẾN LẠM PHÁT LAN RỘNG

Các nhà máy lọc dầu ngoài vùng xung đột đang hoạt động gần tối đa công suất, trong đó các nhà máy Mỹ – nước sản xuất và xuất khẩu diesel lớn nhất thế giới – đã nâng sản lượng lên mức cao nhất kể từ năm 2018 vào thời điểm này trong năm. Tuy nhiên, dư địa công suất dự phòng rất hạn chế. Điều này khiến cơ chế thông thường – giá cao thúc đẩy sản xuất và giảm nhu cầu – khó phát huy tác dụng, và thị trường có thể phải chứng kiến giá cao hơn cùng với sự suy giảm nhu cầu.

Mỹ hiện ít phụ thuộc trực tiếp vào năng lượng hơn trước, nhưng diesel có thể tạo ra tác động gián tiếp đáng kể. Theo các nhà kinh tế thuộc Fed Dallas, cú sốc dầu toàn cầu hiện được ước tính làm GDP Mỹ giảm khoảng 0,3 điểm phần trăm, thấp hơn nhiều so với mức 5,6 điểm phần trăm năm 1980. Tuy nhiên, diesel chiếm khoảng 70% lượng nhiên liệu đầu vào trung gian tại Mỹ và nhu cầu diesel khó giảm nhanh như xăng, bởi việc sử dụng chủ yếu gắn với hoạt động kinh tế, vận tải và chuỗi cung ứng.

Theo các chuyên gia, nếu giá diesel tiếp tục duy trì ở mức cao, tác động lên lạm phát có thể xuất hiện với độ trễ nhưng kéo dài, đồng thời làm chậm tăng trưởng kinh tế. Chính quyền Trump có ít lựa chọn để xử lý. Hạn chế xuất khẩu diesel của Mỹ có thể giúp giảm áp lực trong ngắn hạn nhưng có nguy cơ gây xáo trộn ngành lọc dầu. Ngay cả khi xung đột Trung Đông chấm dứt và eo biển Hormuz mở cửa hoàn toàn, dòng dầu có thể cần nhiều tháng để bình thường hóa, còn các nhà máy lọc dầu bị hư hại có thể mất nhiều năm để khôi phục.
Năm 2024, người tiền nhiệm của Trump, Joe Biden, đã phải trả giá đắt để hiểu được lạm phát cao có thể gây ra những tác động chính trị độc hại như thế nào. Nếu giá dầu diesel tiếp tục tăng, chính quyền hiện tại có nguy cơ rơi vào tình thế tương tự.