Hệ thống chuyển dầu giữa các tàu đang định hình lại thị trường dầu Trung Đông

Tuy nhiên, mô hình này cũng khiến chi phí vận chuyển tăng mạnh và đặt ra câu hỏi liệu đây chỉ là giải pháp tạm thời hay sẽ trở thành trạng thái bình thường mới của thị trường năng lượng toàn cầu.

Cách bờ biển Oman vài dặm, phía Nam eo biển Hormuz, hàng loạt tàu chở dầu đang neo đậu và kết nối với nhau bằng dây và ống dẫn để chuyển dầu thô từ tàu này sang tàu khác. Hình thành một “cây cầu nổi” giữa các mỏ dầu Trung Đông và thị trường toàn cầu, hoạt động chuyển dầu giữa tàu với tàu (STS) đã trở thành tuyến sống còn đối với các nhà sản xuất vùng Vịnh trong bối cảnh chiến sự với Iran kéo dài sang tháng thứ bảy.

GIẢM RỦI RO QUA EO BIỂN HORMUZ

Theo Kpler, lượng dầu xuất khẩu qua Hormuz đạt khoảng 6,5 triệu thùng/ngày trong tháng 9, mức cao nhất kể từ đợt tăng ngắn sau lệnh ngừng bắn hồi tháng 6. Với mô hình STS, các tàu nhỏ hơn vận chuyển dầu từ các cảng vùng Vịnh tới vùng biển an toàn hơn ở Vịnh Oman. Tại đây, dầu được chuyển sang các tàu lớn hơn để tiếp tục hành trình tới các nhà máy lọc dầu, chủ yếu ở châu Á.

Cách làm này giúp giảm quãng đường mà một tàu phải di chuyển và hạn chế thời gian đi qua eo biển Hormuz – tuyến đường từng vận chuyển khoảng 1/5 lượng dầu tiêu thụ toàn cầu trước khi xung đột Mỹ-Israel với Iran bùng phát vào tháng 2. Khi Iran phong tỏa eo biển, nhiều chủ tàu không muốn đưa tàu vào vùng chiến sự, trong khi những bên chấp nhận rủi ro yêu cầu mức phí bảo hiểm và cước vận chuyển cao chưa từng có.

Abu Dhabi National Oil Company (ADNOC) là một trong những doanh nghiệp đầu tiên triển khai mô hình này từ tháng 4, biến các tàu chở dầu thành tàu trung chuyển để đưa dầu từ các cảng vùng Vịnh tới vùng biển an toàn hơn. Nhờ đó, UAE dự kiến xuất khẩu 3,6 triệu thùng/ngày trong tháng 9, cao hơn mức trung bình 3,4 triệu thùng/ngày của năm 2025.

ARAMCO CŨNG GIA TĂNG CHUYỂN DẦU GIỮA TÀU

Mô hình ban đầu là giải pháp khẩn cấp đang dần trở thành một ngành vận tải mới. Saudi Aramco ngày càng phụ thuộc vào STS khi các tuyến xuất khẩu qua Biển Đỏ bị gián đoạn. Lực lượng Houthi được Iran hậu thuẫn tăng kiểm soát eo Bab el-Mandeb, trong khi các nhóm vũ trang thân Iran tại Iraq tấn công đường ống East-West của Saudi Arabia ngày 10/9, làm gián đoạn khoảng 4% nguồn cung dầu toàn cầu từng đi qua cảng Yanbu.

Những diễn biến này đẩy giá dầu Brent lên trên 108 USD/thùng trong tuần trước, trước khi Saudi Arabia thông báo với khách hàng rằng họ sẽ duy trì xuất khẩu thông qua các hoạt động STS ngoài khơi Oman. Theo Kpler, khoảng 2,5 triệu thùng/ngày dầu thô dự kiến được vận chuyển qua STS tại Vịnh Oman trong tháng 9, tăng từ 1,4 triệu thùng/ngày tháng 8 và tương đương khoảng 40% lượng dầu hiện đi qua Hormuz. Trước chiến tranh, phương thức này rất hiếm khi được sử dụng.

CHI PHÍ VẬN CHUYỂN TĂNG VỌT

Mạng lưới logistics nổi này đã giúp tránh một cú sốc nguồn cung nghiêm trọng hơn, nhưng phải trả giá rất đắt. Cước vận chuyển dầu thô vùng Vịnh tới Trung Quốc bằng tàu VLCC đã vượt 30 USD/thùng, mức cao kỷ lục theo dữ liệu LSEG. Với giá dầu khoảng 105 USD/thùng, chi phí vận chuyển hiện chiếm hơn 1/4 giá trị dầu, so với chỉ 2%-3% trước chiến tranh.

Mỗi lần chuyển dầu giữa các tàu đều đòi hỏi thêm tàu, thời gian và chi phí. Các nhà sản xuất buộc phải giảm giá dầu sâu hơn để duy trì sức cạnh tranh và tự hấp thụ một phần chi phí vận chuyển tăng thêm. Việc mở rộng STS tại Vịnh Oman cũng làm giảm nguồn cung tàu chở dầu trên toàn cầu, đẩy cước vận tải quốc tế tăng mạnh.

Thị trường năng lượng toàn cầu đang thích nghi với rủi ro địa chính trị thay vì bị tê liệt hoàn toàn. Tuy nhiên, hoạt động thương mại dầu mỏ Trung Đông ngày càng kém hiệu quả, phụ thuộc vào các tuyến hộ tống quân sự, điểm trung chuyển tạm thời và những tuyến đường vốn không được thiết kế để xử lý khối lượng dầu lớn. Nếu xung đột kéo dài và nhiều tuyến vận tải tiếp tục bị đe dọa, hệ thống năng lượng toàn cầu sẽ ngày càng tốn kém và dễ tổn thương hơn.