Thượng đỉnh Mỹ - Trung: Kỳ vọng thỏa thuận bị phủ bóng bởi rủi ro chính trị

Chuyến thăm cấp nhà nước của ông Tập – lần đầu tới Washington trong hơn một thập kỷ – diễn ra khi thỏa thuận đình chiến thương mại Mỹ - Trung sắp hết hạn vào ngày 10/11. Hai nước vẫn kiểm soát những “nút thắt” quan trọng của chuỗi cung ứng, trong đó Mỹ có lợi thế về chất bán dẫn còn Trung Quốc chi phối xuất khẩu đất hiếm. Dù nhập khẩu trực tiếp hàng hóa Trung Quốc của Mỹ giảm xuống mức thấp nhất 16 năm, còn 309 tỷ USD năm 2025, hàng hóa có nguồn gốc Trung Quốc vẫn tiếp tục vào thị trường Mỹ thông qua các tuyến trung chuyển.

THƯƠNG MẠI: KHÓ CÓ ĐỘT PHÁ LỚN

Ông Trump gần đây để ngỏ khả năng các hãng xe Trung Quốc xây dựng nhà máy tại Mỹ nếu tuyển dụng lao động địa phương. Tuy nhiên, động thái này có thể vấp phải phản ứng từ các nghị sĩ Cộng hòa và ngành ô tô Mỹ, trong khi các doanh nghiệp Trung Quốc sẽ cần những đảm bảo chắc chắn rằng nhà máy của họ không bị đóng cửa đột ngột.

Vì thỏa thuận được cho là có thể tác động tới cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ, cả Washington và Bắc Kinh có thể lựa chọn những bước đi hạn chế hơn. Hai bên có thể gia hạn đình chiến thương mại thêm 6-12 tháng, Mỹ giảm thuế đối với một số mặt hàng để đổi lấy việc Trung Quốc tăng mua nông sản. Tuy nhiên, lượng nông sản Trung Quốc mua ngoài đậu tương trong năm nay có thể thấp hơn khoảng 10 tỷ USD so với mục tiêu danh nghĩa 17 tỷ USD.

AI VÀ CHÍNH SÁCH ĐỐI NGOẠI VẪN NHIỀU BẤT ĐỒNG

AI là một lĩnh vực khác khó đạt thỏa thuận sâu rộng. Doanh nghiệp Mỹ và Trung Quốc đang phát triển những mô hình AI tiên tiến hàng đầu, nhưng đối thoại liên chính phủ về AI được công bố sau hội nghị trước đó gần như không có tiến triển. Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent cho biết ông đã đề xuất nối lại đối thoại về AI với người đồng cấp Trung Quốc He Lifeng.

Hai bên cũng khó chấp nhận các giới hạn đối với AI nếu cho rằng những hạn chế đó có thể tạo lợi thế cho đối thủ. Chính quyền Trump từng thể hiện sự hoài nghi trước những cảnh báo về rủi ro dài hạn của AI, trong khi phía Trung Quốc xem một số đề xuất kiểm soát AI là nỗ lực kiềm chế sự phát triển công nghệ của nước này.

Trong lĩnh vực đối ngoại, Washington không hài lòng với quan hệ thương mại giữa Trung Quốc và Iran nhưng có ít đòn bẩy để buộc Bắc Kinh tuân thủ các lệnh trừng phạt của Mỹ đối với Tehran. Về phía Trung Quốc, ông Tập tiếp tục nhấn mạnh lập trường của Bắc Kinh về chủ quyền đối với Đài Loan, trong khi Mỹ đã hạn chế các thương vụ bán vũ khí mới cho Đài Bắc.

THƯỢNG ĐỈNH CÓ THỂ CHỈ MANG TÍNH BIỂU TƯỢNG

Khoảng 70% nhà đầu tư được Goldman Sachs khảo sát đầu tháng này cho rằng chuyến thăm của ông Tập sẽ mang tính “biểu tượng” hoặc không tạo ra sự kiện đáng kể; phần còn lại chủ yếu kỳ vọng những tiến triển từng bước. Tần suất các cuộc gặp Trump - Tập ngày càng cao cũng khiến mỗi hội nghị có mức độ rủi ro và kỳ vọng thấp hơn.

Bắc Kinh có lợi khi duy trì các cuộc gặp thường xuyên, qua đó giữ quan hệ Mỹ - Trung ở trạng thái ổn định tương đối và hạn chế khả năng các phe cứng rắn tại Washington đẩy căng thẳng đi quá xa. Hai nhà lãnh đạo dự kiến còn gặp nhau thêm hai lần trong năm nay.

Trong khi đó, Moscow cũng có thể hưởng lợi từ xu hướng này. Một quan chức đối ngoại của Điện Kremlin từng đề xuất một cuộc gặp ba bên giữa ông Trump, ông Tập và Tổng thống Nga Vladimir Putin nếu ông Trump tham dự hội nghị APEC tại Thâm Quyến vào tháng 11.