Vấn đề mới của dầu thô không phải là nguồn cung mà là khâu hậu cần

Theo Kpler, dòng dầu thô qua eo biển Hormuz đạt trung bình 7 ngày 14,2 triệu thùng/ngày vào ngày 26/9, tương đương gần 80% mức trước chiến tranh. Con số thực tế có thể còn cao hơn do nhiều tàu tắt hệ thống theo dõi vệ tinh khi đi qua khu vực.

Saudi Arabia là một trong những nước tăng mạnh vận chuyển trở lại qua Hormuz. Sau khi tuyến đường ống Đông - Tây bị lực lượng dân quân Iraq do Iran hậu thuẫn tấn công vào đầu tháng 9, Riyadh phải chuyển một phần xuất khẩu trở lại Vịnh Ba Tư.

Xuất khẩu dầu của Saudi Arabia qua Hormuz đạt trung bình 3 triệu thùng/ngày trong tháng 9, cao nhất kể từ khi xung đột bắt đầu, dù vẫn chỉ bằng khoảng một nửa mức trước chiến tranh.

THIẾU HỤT DẦU GIẢM MẠNH NHƯNG GIÁ VẪN CAO

Sự phục hồi của xuất khẩu vùng Vịnh đã giúp thu hẹp đáng kể mức thiếu hụt dầu toàn cầu. Energy Aspects ước tính thị trường hiện thiếu khoảng 1,6 triệu thùng/ngày, giảm mạnh so với khoảng 4 triệu thùng/ngày vào thời điểm gián đoạn nghiêm trọng nhất trong tháng 5.

Thông thường, sự cải thiện như vậy sẽ tạo áp lực giảm đáng kể lên giá dầu. Tuy nhiên, Brent vẫn duy trì trên 100 USD/thùng, cao hơn hơn 40% so với trước chiến tranh.

Rủi ro địa chính trị vẫn đóng góp một phần đáng kể vào mức giá này khi Washington và Tehran chưa đạt được thỏa thuận về tương lai của Hormuz. Nhưng một nguyên nhân ngày càng quan trọng khác là chi phí vận chuyển.

CƯỚC TÀU TỪ 30.000 USD LÊN 1,2 TRIỆU USD/NGÀY

Hoạt động vận chuyển dầu quanh vùng Vịnh hiện đòi hỏi một hệ thống phức tạp hơn nhiều. Nhiều tàu được sử dụng để đưa dầu qua Hormuz tới Vịnh Oman, nơi hàng hóa có thể được chuyển sang tàu khác trước khi tiếp tục hành trình tới khách hàng châu Á.

Cùng lúc, người mua tăng nhập dầu từ lưu vực Đại Tây Dương và vận chuyển tới châu Á trên những tuyến đường dài hơn. Cả hai yếu tố đều khiến nguồn cung tàu chở dầu bị thắt chặt.

Theo Poten & Partners, giá thuê siêu tàu chở dầu VLCC trên tuyến Trung Đông - châu Á gần đây vượt 1,2 triệu USD/ngày, so với chỉ khoảng 30.000 USD/ngày hồi tháng 1.

Hệ quả là chi phí vận tải, vốn chỉ chiếm khoảng 3% giá dầu giao tới người mua, hiện đã tăng lên khoảng 27%.

Đáng chú ý, việc xuất khẩu qua Hormuz tiếp tục phục hồi thậm chí có thể khiến tình trạng này tạm thời nghiêm trọng hơn, do nhu cầu đối với mạng lưới tàu trung chuyển phức tạp quanh khu vực tiếp tục tăng.

THIẾU CÔNG SUẤT LỌC DẦU TẠO THÊM ÁP LỰC

Một nút thắt khác nằm ở khâu lọc dầu. Công suất lọc dầu tại Trung Đông và Nga đã suy giảm, trong đó hàng chục nhà máy tại Nga bị ảnh hưởng bởi các cuộc tấn công bằng máy bay không người lái của Ukraine.

Tác động đặc biệt rõ đối với diesel, khi giá nhiên liệu này tăng lên mức kỷ lục. Quyết định giải phóng diesel từ kho dự trữ chiến lược của G7 được cho là chỉ mang lại tác động tạm thời vì không giải quyết được vấn đề thiếu công suất lọc dầu.

Các nhà máy đồng thời đang cạnh tranh để mua những loại dầu thô chua trung bình có khả năng tạo ra tỷ lệ diesel cao hơn. Nguồn dầu này lại tập trung chủ yếu tại Trung Đông và Nga, chính là hai khu vực đang chịu gián đoạn nghiêm trọng.

Điều này tạo thành một vòng phản hồi: công suất lọc dầu hạn chế đẩy giá diesel tăng, làm nhu cầu đối với dầu thô giàu diesel tăng theo và cuối cùng tiếp tục hỗ trợ giá dầu.

Vì vậy, diễn biến giá dầu hiện không còn chỉ phụ thuộc vào bao nhiêu dầu thô được sản xuất và xuất khẩu, mà ngày càng phụ thuộc vào khả năng vận chuyển và chế biến lượng dầu đó. Ngay cả khi nguồn cung qua Hormuz tiếp tục phục hồi, những nút thắt logistics và lọc dầu có thể khiến giá năng lượng duy trì ở mức cao trong thời gian dài hơn.