Chi phí vận chuyển tăng mạnh khi Nga chuyển hướng xuất khẩu

Theo các ước tính được dẫn lại, vận chuyển ngũ cốc qua cảng Murmansk khiến nhà xuất khẩu Nga phải trả thêm 18–25 USD/tấn so với các tuyến truyền thống ở phía Nam. Với một lô hàng 40.000 tấn, chi phí phát sinh có thể lên tới 720.000 USD–1 triệu USD.

Mức tăng này làm suy giảm đáng kể lợi thế cạnh tranh của ngũ cốc Nga trên thị trường toàn cầu. Nhu cầu tìm kiếm các tuyến vận chuyển thay thế xuất hiện sau khi hoạt động xuất khẩu qua những cảng phía Nam của Nga giảm mạnh.

Trong tháng 10/2026, lượng ngũ cốc được xử lý tại cảng Novorossiysk chỉ đạt 59.600 tấn, so với 1,7 triệu tấn cùng kỳ năm trước. Trong 20 ngày đầu tháng 10, tổng xuất khẩu ngũ cốc bằng đường biển giảm 75%, từ 4,515 triệu tấn xuống còn 1,135 triệu tấn. Xuất khẩu lúa mì giảm 4 lần, còn 1 triệu tấn, trong khi xuất khẩu lúa mạch giảm 5,7 lần, xuống 61.000 tấn.

CẢNG BIỂN BALTIC TĂNG MẠNH NHƯNG CHƯA BÙ ĐẮP ĐƯỢC SỤT GIẢM

Trước những hạn chế tại khu vực Biển Đen, các nhà xuất khẩu Nga đã gia tăng sử dụng hệ thống cảng biển Baltic. Tổng lượng ngũ cốc được xử lý qua ba cảng St. Petersburg, Ust-Luga và Vysotsk tăng gấp 11 lần, đạt 875.000 tấn.

Tuy nhiên, mức tăng này vẫn không đủ bù đắp sự sụt giảm tại các cảng phía Nam. Hoạt động xuất khẩu cũng trở nên tập trung hơn vào một số thị trường, khi số quốc gia nhập khẩu ngũ cốc Nga giảm từ 29 xuống 15, còn số nhà xuất khẩu lúa mì giảm từ 46 xuống 25.

Đáng chú ý, lượng hàng giao tới Ai Cập giảm khoảng 3 lần, trong khi xuất khẩu sang Thổ Nhĩ Kỳ giảm gần 7 lần. Những diễn biến này cho thấy hoạt động thương mại ngũ cốc của Nga đang chịu tác động đáng kể từ các gián đoạn logistics và việc thay đổi tuyến vận chuyển.

TỒN KHO TĂNG CAO, GIÁ NỘI ĐỊA VÀ THU NHẬP NÔNG DÂN CHỊU ÁP LỰC

Khó khăn trong logistics xuất khẩu đang tạo thêm sức ép lên thị trường ngũ cốc và hạt có dầu nội địa Nga. Các cơ sở lưu trữ tại khu vực phía Nam được cho là đang hoạt động ở mức 88–91% công suất. Trong khi đó, chi phí lưu kho dài hạn có thể lên tới 1.700 ruble/tấn, tương đương khoảng 21 USD/tấn.

Theo các ước tính được trích dẫn, giá lúa mì thức ăn chăn nuôi đã giảm 39,1%, xuống còn 7.490 ruble/tấn, tương đương 94 USD/tấn. Giá hạt hướng dương cũng giảm 38,6%.

Thiệt hại của nông dân được ước tính ở mức 4.600–5.000 ruble/tấn ngũ cốc, tương đương 58–63 USD/tấn. Đối với hạt hướng dương, mức thiệt hại có thể vượt 15.000 ruble/tấn, tương đương hơn 188 USD/tấn.

BIỆN PHÁP HỖ TRỢ CHƯA GIẢI QUYẾT ĐƯỢC NÚT THẮT LOGISTICS

Để hỗ trợ xuất khẩu, chính quyền Nga đã phân bổ 10 tỷ ruble, tương đương 125 triệu USD, cho các khoản trợ cấp vận tải đường sắt, đồng thời đình chỉ thuế xuất khẩu đến hết tháng 12/2026.

Tuy nhiên, những biện pháp này chưa giải quyết được các hạn chế về hạ tầng cảng biển cũng như chi phí phát sinh khi chuyển sang các tuyến vận tải thay thế. Chi phí logistics tăng cao trong khi giá ngũ cốc nội địa suy yếu đang làm giảm doanh thu của nông dân, gây khó khăn cho việc tài trợ hoạt động sản xuất.

Nếu tình trạng gián đoạn xuất khẩu và áp lực giá cả tiếp tục kéo dài, khả năng đầu tư cho mùa vụ tiếp theo có thể bị ảnh hưởng, làm gia tăng rủi ro đối với sản xuất ngũ cốc và hạt có dầu của Nga trong năm 2027.