PMI sản xuất Việt Nam tháng 09/2026: vẫn mở rộng, nhưng động lực đang yếu đi

Chỉ số PMI ngành sản xuất Việt Nam của S&P Global giảm từ 53.3 xuống 51.9 trong tháng 09/2026. Đây là tháng thứ 15 liên tiếp chỉ số nằm trên ngưỡng 50, nên ngành vẫn đang mở rộng. Tuy nhiên, phía sau con số tổng hợp, cơ cấu tăng trưởng đang thay đổi: cầu ngoại suy yếu, chi phí đầu vào bị đẩy lên bởi giá năng lượng và vận tải, còn doanh nghiệp bắt đầu thận trọng hơn trong sử dụng lao động và tồn kho.

Bức tranh chung: đà mở rộng chậm lại

Sản lượng tiếp tục tăng, kéo dài chuỗi bắt đầu từ tháng 05/2025, nhưng tốc độ thấp hơn tháng 08. Đơn đặt hàng mới cũng tăng chậm lại và yếu nhất trong chuỗi tăng năm tháng hiện nay. Vì đơn hàng mới chiếm 30% và sản lượng chiếm 25% trọng số PMI, hai thành phần này giải thích phần lớn mức giảm của chỉ số.

Việc làm giảm tháng thứ hai liên tiếp, nhưng S&P Global ghi nhận mức giảm chỉ ở quy mô nhỏ, gắn với tình trạng nhân viên nghỉ việc và nỗ lực tái cấu trúc ở một số doanh nghiệp. Công việc tồn đọng gần như không đổi sau hai tháng tăng. Theo khảo sát, một số doanh nghiệp bị áp lực công suất do đơn mới tăng trong khi nhân sự giảm, còn một số khác nhờ đơn mới chậm lại nên xử lý được lượng việc dồn lại.

Cầu: xuất khẩu là điểm yếu rõ nhất

Đơn đặt hàng xuất khẩu mới giảm tháng thứ hai liên tiếp, với tốc độ nhanh nhất kể từ tháng 04. Doanh nghiệp tiếp tục báo cáo nhu cầu quốc tế yếu. Trong bình luận kèm theo báo cáo, Giám đốc Kinh tế Andrew Harker của S&P Global Market Intelligence cho rằng môi trường quốc tế đang kìm hãm tăng trưởng.

Chi phí và giá bán: biên lợi nhuận chịu áp lực

Giá đầu vào tiếp tục tăng đáng kể, nhanh hơn chút so với tháng 08. Nguyên nhân chính là cuộc chiến tranh ở Trung Đông làm giá nhiên liệu và dầu tăng, cùng với chi phí vận chuyển tăng. S&P Global lưu ý tốc độ tăng này vẫn là một trong những mức chậm nhất trong một năm qua, nên áp lực chi phí hiện không ở đỉnh nhưng cũng chưa hạ nhiệt.

Trong khi đó, giá đầu ra tăng chậm lại tháng thứ năm liên tiếp và là mức tăng yếu nhất kể từ tháng 06/2025, do cạnh tranh mạnh khiến doanh nghiệp khó chuyển gánh nặng chi phí sang khách hàng. Khi giá đầu vào tăng nhanh hơn giá đầu ra, biên lợi nhuận có xu hướng bị thu hẹp. 

Con số 51.9: chất lượng của chỉ số

PMI là bình quân gia quyền của năm thành phần: đơn đặt hàng mới (30%), sản lượng (25%), việc làm (20%), thời gian giao hàng của nhà cung cấp (15%) và tồn kho hàng mua (10%). Có hai điểm cần lưu ý khi đọc con số này.

Thứ nhất, thời gian giao hàng của nhà cung cấp được đảo ngược khi tính PMI, nghĩa là giao hàng chậm đi sẽ cộng điểm cho chỉ số. Nguyên nhân tháng này lại là vận tải quốc tế và thời tiết xấu, tức là dấu hiệu nghẽn chứ không phải nhu cầu mạnh, nên sức khỏe thực của ngành có thể kém hơn con số 51.9 gợi ý. Mức kéo dài chỉ ở mức nhẹ nên tác động không lớn, nhưng vẫn đáng ghi nhớ khi so sánh theo thời gian.

Thứ hai, tồn kho đầu vào giảm do nguyên liệu được đưa vào sản xuất, cộng với việc làm giảm, khiến cả hai thành phần này kéo điểm số xuống.

Một chi tiết đáng chú ý khác là tồn kho thành phẩm giảm với tốc độ nhanh nhất kể từ khi khảo sát bắt đầu vào tháng 03/2011. Thành phần này không nằm trong công thức PMI nên không ảnh hưởng đến con số tổng hợp, nhưng nó phản ánh nỗ lực của doanh nghiệp trong việc giảm hàng tồn, thậm chí dùng dịch vụ chuyển hàng nhanh để đạt mục đích. Có thể hiểu đây là dấu hiệu thận trọng trước cầu không chắc chắn, và nếu doanh nghiệp không bổ sung tồn kho thì sản xuất sắp tới có thể bị hạn chế.

Tâm lý lạc quan nhưng có điều kiện

Điểm sáng trong báo cáo tháng này là tâm lý kinh doanh cao nhất kể từ tháng 02. Doanh nghiệp kỳ vọng điều kiện thị trường cải thiện và có kế hoạch đưa ra sản phẩm mới. Ông Harker cho rằng, dựa trên mối liên hệ lịch sử giữa PMI và dữ liệu thống kê chính thức, ngành sản xuất có thể tiếp tục đóng góp mạnh vào tăng trưởng GDP quý 03/2026, và tiềm năng sẽ mạnh hơn nếu môi trường quốc tế cải thiện.

Tuy nhiên, kỳ vọng sản lượng tăng trong năm tới là chỉ báo tâm lý chứ không phải đơn hàng đã ký. Nó chỉ trở thành tăng trưởng thực nếu cầu xuất khẩu phục hồi và chi phí không leo thang thêm.

Những điểm cần theo dõi

Nếu đơn xuất khẩu mới giảm sâu hơn trong tháng 10, đà mở rộng của PMI nhiều khả năng sẽ tiếp tục thu hẹp. Diễn biến chiến sự ở Trung Đông cũng cần được theo dõi sát, vì giá dầu và cước vận tải sẽ quyết định áp lực chi phí đầu vào và thời gian giao hàng. Về lao động, nếu mức giảm nhân sự mở rộng từ "nhỏ" sang rõ rệt, đó sẽ là tín hiệu doanh nghiệp đánh giá triển vọng kém hơn mức tâm lý đang thể hiện. Cuối cùng, khoảng cách giữa giá đầu vào và giá đầu ra cho thấy khả năng chuyển chi phí sang người mua, và là thước đo trực tiếp cho sức ép lên biên lợi nhuận.